Antieke en oude kroonluchters

De Kunst Kringloop heeft een uitgebreide collectie oude en antieke kroonluchters. In de afgelopen jaren is dit uitgegroeid tot een specialisme. Omdat de interesse voor oude en antieke kroonluchters groot is en daarmee ook de vragen waar men op moet letten bij de aankoop van een kroonluchter hebben wij wat informatie verzameld.

Er zijn een aantal boeken en herdrukken van oude catalogi over kroonluchters geschreven, maar deze lopen meestal tot circa 1910.
Omdat veel kroonluchters van later datum zijn, geven wij hier een indeling van oude kroonluchters die op dit moment veel aangeboden worden. Overigens merken wij dat veel mensen, ook aanbieders, denken dat kroonluchters ouder zijn dan het geval is. De gloeilamp werd in 1879 door Edison uitgevonden maar pas vanaf 1911, door het gebruik van de wolfraamdraad, goed bruikbaar voor huishoudens. Een antieke, meer dan 100 jaar oude elektrische kroonluchter is dus zeldzaam.
Wat wel voorkomt is dat antieke kaarsenkroonluchters omgebouwd zijn voor elektriciteit. Deze zijn onder meer te herkennen aan doorboorde kaarsenhouders en vetvangers. De bedrading loopt dan over of langs het frame, maar dit komt ook veel voor bij latere kroonluchters die wel voor elektriciteit zijn gemaakt. Wij zien nogal eens lampen in de handel waarvan men beweert dat deze oorspronkelijk voor kaarsen zijn gemaakt terwijl dit niet het geval is.

In Italië werden vanaf de zeventiende eeuw glazen kroonluchters gemaakt. Vooral de Venetiaanse kroonluchters zijn befaamd.
Aan het eind van de zeventiende eeuw werd in Engeland het loodkristal ontdekt. Dit is glas waaraan een percentage lood is toegevoegd. Het lood in het glas breekt het licht zodanig dat dit uiteenvalt in alle kleuren van de regenboog. Door toevoeging van lood gaat het glas ook zingen als je er tegen aan tikt. Een nadeel is dat het glas kwetsbaarder wordt. Halfkristal is glas met een geringe hoeveelheid lood.
In de achttiende eeuw werden in Duitsland, Oostenrijk en Frankrijk kroonluchters behangen met bergkristal. Dit kristal werd gedolven in de Alpen. De stukken kristal werden met de hand geslepen in vele vormen. Alleen in antieke lampen kunnen we dit kristal nog aantreffen.

Veel kroonluchters uit de twintigste eeuw zijn met glas of halfkristal behangen. Er zijn wel kwaliteitsverschillen te zien. De pegels worden namelijk in een vorm gegoten en met de hand of machinaal geslepen. De kwaliteit van de vorm, het slijpen en het glas zijn bepalend voor het eindresultaat. Tegenwoordig worden er ook weer veel nieuwe kroonluchters gemaakt met Boheems kristal uit Tsjechië.
Het moderne Swarovski Strass kristal wordt tegenwoordig als het beste kristal beschouwd. Het is zeer helder, vrij van gebreken en heeft een unieke schittering. Strass kristal heeft een messcherpe facetsnede. Vanaf 1960 wordt dit kristal in kroonluchters gebruikt.

Gekleurd glas of kristal als accent in een kroonluchter vraagt creativiteit en durf bij gebruik in het hedendaagse interieur maar het resultaat kan zeer exclusief zijn.

In hedendaagse kroonluchters treffen we ook wel plastic pegels, bakjes en dergelijke aan. De schittering in deze lampen ontbreekt en na verloop van tijd worden ze dof. Let op dat ook in kroonluchters vanaf 1950 al plastic in plaats van glas verwerkt kan zijn. Wij verkopen deze lampen niet.

We onderscheiden een aantal soorten kroonluchters die wij in onze winkel aanbieden. Bij de aanschaf van een kroonluchter is vaak de eerste keuze die gemaakt wordt naar welke type de voorkeur uitgaat. Van elk type hebben wij altijd meerdere kroonluchters in de winkel waaruit een keuze gemaakt kan worden. Overigens zijn het altijd unieke exemplaren, maar sommige lampen waren vroeger ook al geliefd en zijn dan ook in grotere aantallen gemaakt. Vaak is er wel variatie in de pegels, de siervazen en vetvangers wat de aanschaf van twee volledig identieke kroonluchters dan ook lastig maakt.

Dit type kenmerkt zich door messing (legering van koper en zink) of bronzen (legering van koper en tin) armen waar de pegels aanhangen. Het opgaande middendeel bestaat uit een of meerdere glazen siervazen afgewisseld met kleine sierarmen waaraan pegels hangen. De kaarsenvetvanger is van messing of brons of van glas. Aan de vetvanger kunnen ook pegels hangen. Tussen de kaarsenarmen zijn soms ook kortere armen gemonteerd waar ook weer pegels aanhangen.
De Franse kroonluchter is bij uitstek geschikt voor een klassiek interieur.
Onder invloed van de Art Deco zijn er vanaf 1920 ook kroonluchters van dit type gemaakt in een wat strakkere vorm met een verchroomd of zilverkleurig frame. Deze variant komt mooi uit in een modern interieur waar verder geen messing, koper en goudkleuren toegepast zijn.

Maria Theresia, keizerin van Oostenrijk in de achttiende eeuw, werd verliefd op Boheemse kroonluchters. In 1746 werd een nieuwe kroonluchter in de vorm van een lier bij haar paleis afgeleverd en ze was helemaal in de wolken. Sindsdien draagt dit type kroonluchter haar naam.
Behalve door de vorm kenmerkt dit type zich door platte, stalen armen die met een goudkleur zijn afgewerkt. Elke arm is aan beide zijden bedekt met glazen stroken, vastgezet door glazen rozetten, die de buiging van de armen volgen. Aan de armen hangen de pegels.
Het opgaande middendeel is opgebouwd uit een of meerdere siervazen. Bij de zuivere Maria Theresia modellen is het midden open met daarin een extra lamp of een glazen pinakel en een hangende bol. Er zijn en worden nog steeds veel variaties op de Maria Therisia kroonluchter gemaakt. De kroonluchter toont erg helder door al het glas en komt mooi uit in een licht interieur.

De zakkroonluchter, sac à perle in het Frans, is ontstaan in het midden van de achttiende eeuw. Typerend is dat aan de onderzijde van de lamp de pegels of kralen in een zakvorm geregen zijn. Vanaf de top van de lamp, de kroon, lopen ook kralenkettingen naar de ring waaraan de zak is gemonteerd. Rondom de ring waren oorspronkelijk kandelaars bevestigd.
Bij introductie van de elektriciteit werden de kaarsen vervangen door gloeilampen en werden ook gloeilampen in de lamp gemonteerd. Daarna werden ook zakkronen zonder kaarslampen met alleen binnenverlichting gemaakt. Dit type is geliefd door zijn eenvoudige en strakke vorm en afgeschermd licht.

De Venetiaanse kroonluchter is bijna geheel van glas gemaakt. De kaarsenarmen zijn van gebogen glas waar de bedrading door heen loopt. Vaak zijn er extra sierarmen van glas in mooie opgaande gebogen vormen. Aan de glazen kaarsenvetvangers hangen pegels en soms ook aan de top van de lamp.
Verder hangen er niet altijd pegels aan waardoor de lamp misschien wat kaal maar wel sierlijk aandoet. Vaak zijn er sierarmen in de vorm van bloemen aan een tak met bladeren gemaakt en is het glas in diverse kleuren geblazen.

De balkroonluchter is al bekend vanaf de vijftiende eeuw en werd vooral geliefd in de Nederlanden. De kroonluchter is gemaakt van messing of brons en kenmerkt zich door een grote bol aan de onderkant en de S-vormige armen. De bol zorgde voor evenwicht en extra schittering.
De balkroonluchter komt voor in kerken maar ook in particuliere huizen. Door de sobere en herkenbare vorm past deze kroonluchter in de meeste interieurs.
Vanaf 1950 zijn er ook verchroomde en vernikkelde balkroonluchters gemaakt. Deze doen het ook erg goed in een moderne inrichting zonder koperkleuren en in een woonkeuken met staal en chroom.

Dit is een wat algemene benaming voor sierlijke kroonluchters met een frame van verguld metaal, rijk voorzien van pegels, vaak gekleurd en kralenkettingen. Deze kroonluchters tonen minder formeel dan de Franse kroonluchters en doen het goed in een klassiek interieur of in een serre.

De bloemenkroonluchter bestaat uit een metalen frame waarvan de armen en de opbouw bestaan uit bladeren en bloemen. De bloemen, vaak rozen,  kunnen ook van porselein zijn. Diverse kleuren zijn mogelijk, wit en groen voor het frame en geel, rood en roze voor de bloemen. Ook zijn bloemenlampen geheel in goudkleur gemaakt. Een geliefd type in goud is een kroonluchter met ranke korenaren.
Bloemenkroonluchters passen goed in een modern interieur maar ook in de leefkeuken, slaapkamer en kinderkamer.

De hoogte van de ruimte waar de lamp komt te hangen is vaak bepalend. Een kroonluchter heeft al gauw een hoogte van 50 cm en met ketting en plafondplaat totaal 70 cm.
 
Indien u onder de lamp door wilt kunnen lopen, moet de hoogte van de ruimte dan minimaal 270 cm zijn.

Indien de lamp boven een eettafel of salontafel komt te hangen, kan de lamp lager hangen. Wij adviseren een hoogte van minimaal 160 cm gemeten vanaf de vloer tot het laagste punt van de lamp. Een plafondhoogte van 240 cm is dan voldoende.

De doorsnede van de meeste kroonluchters varieert van 40 tot 80 cm. Voor de meeste interieurs is dit groot genoeg. Een grotere kroonluchter heeft veel ruimte en hoogte nodig om goed tot zijn recht te komen.
Vaak is juist een kleinere kroonluchter precies goed. In de winkel lijken de lampen kleiner dan bij u thuis.

Al onze lampen zijn grondig gereinigd en waar nodig gerestaureerd.
De antieke lampen worden gedemonteerd en meestal voorzien van nieuwe bedrading en fittingen. Dit is nodig omdat de kans op kortsluiting bij oude bedrading, soms nog met stof bekleed, groot is. Ook oude bedrading van kunststof is soms erg uitgedroogd en uitgehard waardoor de kans op draadbreuk groot is. Oude fittingen vervangen we als deze in slechte staat zijn.
Alle pegels worden van de lamp afgehaald en in een sopje afgewassen en met de hand afgedroogd. Dit geeft het mooiste resultaat. Oude roestige draadjes worden vervangen door nieuwe "gebruineerde" messing draadjes. Daarna worden de pegels weer gemonteerd.

Het frame van de kroonluchter is meestal van messing, brons of ijzer, al dan niet verguld. We maken dit goed schoon zodat het vuil, nicotineaanslag en vet eraf is, maar poetsen het frame niet. Het oude patina blijft zo behouden.
Elke lamp, afhankelijk van de staat, ondergaat een dergelijke behandeling die van enkele uren tot enkele dagen kan duren. Dit is veel werk maar noodzakelijk omdat de schittering van een kroonluchter het mooist is als deze goed schoon is. Details als beschadigde pegels en roestige of rommelige draadjes vallen in de winkel vaak niet op, maar wel als de kroonluchter bij u in huis hangt.
Een kroonluchter trekt aandacht en moet daarom ook in goede staat zijn. 

Overigens, wij restaureren geen lampen voor derden maar bieden wel onderdelen aan en geven advies waarmee u zelf aan de slag kunt gaan.

Omdat al onze lampen grondig schoongemaakt zijn is het onderhoud beperkt. Het frame kan met een stofdoek stofvrij gehouden worden. Wanneer de pegels dof worden, kunnen deze met een vochtige zemenlap en een sopje met schoonmaakazijn afgenomen worden. Let op met fondue en gourmet onder een kroonluchter, de lamp wordt hierdoor erg vet wat vervelend is om te verwijderen.

Uit bovenstaand verhaal kunt u diverse aandachtspunten afleiden om op te letten bij aankoop van een oude of antieke kroonluchter.
We zetten ze hier even op een rij;

- vindt u de lamp mooi, is hij niet te groot of te klein,
- is de technische staat van de lamp in orde voor wat betreft de bedrading en fittingen,
- zijn er restauraties aan het frame,
- is de lamp schoon.

En bij glazen en kristallen kroonluchters;
- zijn alle glazen vetvangers identiek en heel,
- zijn de middenflessen heel,
- zijn de pegels in goede staat, zonder schilfers,
- zijn de pegels aan alle vetvangers en de kroonluchter identiek of zit er een goede regelmaat in,
- zijn de pegels goed en netjes geregen, met dezelfde kleur draad,
- zijn de draadjes nog sterk genoeg om de pegels te kunnen schoonmaken,
- zijn de glazen plaatjes langs het frame niet gebroken (Maria Theresia),
- vallen de strengen pegels bij zakkronen mooi en lopen ze gelijk van dun naar dik.

Als u kroonluchters in een winkel ziet let u meestal alleen op het eerste punt maar het is verstandig om ook op de bovenstaande details te letten omdat u dit thuis wel zult zien als de lamp een prominente plaats krijgt.